|
Türkçe’de "medya" olarak geçen kelimenin orjinini inceleyecek olursak, İngilizce’de yer alan "media" sözcüğünün kaynaklık ettiğini görürürüz (araç, orta, ortam aracı anlamındadır). Bu sözcük İngilizce'ye ise Latince'den gelir (medius sözcüğünün çoğuludur - medium). Öte yandan, Türkçe’de “media” sözcüğünü karşılamak üzere, oldukça uzun olan, "kitle iletişim araçları" kavramı da kullanılmaktadır. Ancak, kavramın kullanışsızlığı, Türkçe olmasa da, medya kelimesine daha sık bir kullanım kazandırmıştır.
Medya kelimesine yapılan diğer bazı tanımlarsa şöyledir:
1. Medya = Televizyon
2. Medya = Teknoloji/araç
3. Medya = Popüler kültür
Bu tanımlamalar tam olarak doğruyu yansıtmazlar. Medya, sözcüğün kökeni itibariyle aracı olan, doğrudan olmayıp etkinlikleri dolaylı anlatandır.
Günümüzde kullandığımız anlamda medyanın 3 boyutu var:
1. Teknoloji-üretim ve kullanıma sunulma süreçleri,
2. Toplumsal ilişkiler (kurumlar)-profesyoneller, medya örgütleri ve medya endüstrisinin iç işleyişi ile diğer örgütler ve toplumsal kurumlarla ilişkileri,
3. Kültürel biçimler/ürünler -gazetelerin, programların, vb.; dolaşıma girme, okurlar ve izleyiciler tarafından alımlanma süreçleri.
Günümüzde insanlar arasında medya deyince ilk akla gelen televizyon ve gazeteler olsa da, "medya" insanların bilinçlenmesinde ve olan olayları takip etmelerine yarayan bir araçtır. Medya bireylerin siyasi tutum ve davranışlarını, özellikle de oy verirken siyasi tercihlerini çok ciddi boyutlarda etkileyebilecek bir güce sahiptir. Bu konuda önemli araştırmalara imza atmış bir araştırmacı olan Rivers (1982), Amerikan medyasını "ikinci hükümet" (second government) olarak nitelendirir. Haber medyası, yalnızca bireylerin siyasi yönelimlerini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda, siyasi karar verme mekanizması, siyasi liderler ve hükümet üzerinde de çok etkin bir baskı gücü oluşturur. Rivers’ın da vurguladığı gibi, hükümet politikaları şekillendirilirken, diğer bazı toplumsal güçler gibi medya da, yönlendirici ve şekillendirici bir güç olarak önemli roller oynar. Ülkemizde 1980’li ve 1990’lı yıllarda yaşanan siyasi ve toplumsal olaylar hatırlandığında bu konu çok daha anlaşılır bir hal alacaktır.
Medya her zaman birileri tarafından kontrol altında tutulmuştur veya tutulmaya çalışılmıştır. Çünkü, medya dünyadaki en büyük güçlerden biri haline gelmiştir. İnsanları istediği gibi yönlendirebilen, iktidar sahiplerini yerinden koltuğundan edebilecek bir güce sahiptir. Bunun için iktidar güçleri işlerin iyi gittiği dönemlerde medyayla sıkı ilişkiler kurmuş, bu ilişkinin bozulmasıyla da yasaklama yoluna gitmiştir. Bu da sansür sorununu doğurmuştur.
Medya denince hangi iletişim araçlarını anlamamız gerekiyor?
Medya kavramını içinde neler barındırıyor? Bu kavramı en geniş anlamı ile kullanıldığımızda, karşımıza çok kişiye ulaşabilen her türden sözlü, yazılı, basılı, görsel metin ve imgeleri (kitaplar, gazeteler, dergiler, broşürler, billboard’lar, radyo, film, televizyon, internet gibi) içeren çok geniş bir iletişim araçları yelpazesi çıkıyor.
İşte bu araçlar, halkı bilgilendirme ve yaşadığı yaşam hakkında fikir edinme özgürlüğünü sunuyor.
Medyayı kategorilere ayıracak olursak;
1. Aracılık ettiği toplumsal ilişki türlerine göre
* Kişiler arası
* Kitlesel
* Şebekesel (ağ)
2. Kanala/bileşime göre
* Yazılı (gazete, dergi gibi)
* Elektronik (TV, internet gibi)
* Kimyasal (film, kaset gibi)
3. Hitap ettiği duyulara göre
* Görsel
* İşitsel
* Dokunma duyusuna seslenen (körler alfabesiyle yazılmış kitaplar gibi)
* Karma
4. Ödeme/Satın alma biçimine göre
* Bedava/Ücretsiz olan
* Doğrudan satın alınan
* Doğrudan ödeme yapmadan alınan
* Genel erişim için ücret ödenen
* Özel içeriği izlemek için ödeme yapılan
5. Nicelik/Sayısal kullanımına göre
* Bireysel
* Ailesel
* Toplumsal
6. Medya içeriğine (türe) göre
* Eğlence-kurmaca
a) Soap- opera,
b) Durum komedisi
c) Aksiyon - macera
d) Dram - Trajedi
* Bilgilendirme-haber-gerçeğe yakınlık
* Reklam ve Ticari amaçlı
7. Mülkiyete göre
* Bireysel
* Şirketsel
* Devlet sahipliğinde/kontrolünde
* Bağımsız
8. Medya örgütlenmelerine göre
* Ulusal
* Yerel
* Uluslar arası - Global
Medyanın ve gücünün, ekonomi ve dengeler gibi globalleştiğini varsayarsak bu açıdan daha geniş değerlendirmek gerekir.
|
 |